Çağımızın vebası olma yönünde gittikçe yaygınlaşan insülin direnci tehlikesi yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıklarına göre sinsi bir şekilde ortaya çıkıyor ve diyabet başta olmak üzere şişmanlık gibi ciddi sağlık sorunları ile sonuçlanıyor.

Hareketsiz yaşıyorsanız, yoğun stres altındaysanız, beslenme düzeninizde bozukluk varsa bu tehlikeden payınızı almanız kaçınılmaz olabilir ve bir çok sağlık sorunu ile başa çıkmak zorunda kalabilirsiniz.

İnsülin direnci, metabolik sendrom ile ilişkili olup şeker, yüksek tansiyon, trigliserid yüksekliği ve şişmanlık söz konusu olabilir. Özellikle göbek bölgesinde yağlanma ve kilo vermede zorluk ile kendisini belli edebilir.

Kimileri ne yapsa kilo veremez. Hangi zayıflama yöntemi uygulanırsa uygulansın insülin direnci varsa zayıflamak mümkün olmaz. O nedenle kilo vermek isteyenler için en önemli adım doktor muayenesidir. Peki ama insülin direnci nedir, nasıl oluşur?

İnsülin Direnci

İnsülin direncinin ne olduğunu açıklamadan evvel insülin hormonu ne işe yarar sorusunun cevabını vermek faydalı olacaktır. Bu bölümde:

İnsülin Nedir?

Pankreas tarafından üretilen insülin, karbonhidrat içeren besinlerdeki glikoz ya da şekerin vücut tarafından kullanılmasını  ya da sonrası için depolanmasını sağlayan bir hormondur.

İnsülin kan şekerini çok yüksek (hiperglisemi) ve çok düşük (hipoglisemi) seviyelerden koruyarak dengeler.

İnsülin Direnci Nedir?

insülin direnci tedavisi

İnsülin Direnci Tedavisi

Yemek yendikten sonra pankreastan salgılanan insülin kandaki şekerin hücre içine girmesini sağlar. Kan şekerinin dengelemesi için insülin reseptörü adı verilen yapıların insüline bağlanması ve aktifleşmesi gerekir. Aksi durumda kanda insülin olsa bile görevini yapamaz ve kandaki şeker hücre içine giremez.

İnsülin direnci geliştiğinde kandaki şekerin hücre içine girmesi zorlaşmaktadır. Başka bir ifade ile insülin direnci kandaki şekerin hücre içine girmesindeki zorluk ya da insülin hormonunun görevini yapmasındaki bozukluk olarak tanımlanabilir.

Hücrelere şeker giremediğinde beyne şeker ihtiyacı sinyali gider ve hücrelere şeker girmesi için insülin hormonu salgılanır. Bu döngü bu şekilde devam eder ve insülin daha fazla salgılanır. Aşırı salgılanan insülin ise kan şekerinin birden düşmesine neden olur. Ani şeker düşmesi ise vücutta bazı olumsuz durumlara neden olur? Peki ama insülin direncinin belirtileri nelerdir ve nasıl anlaşılabilir?

İnsülin Direnci Belirtileri

İnsülin direnci sinsi bir şekilde ilerler ve önceleri belirti vermez. Peki ama insülin direnci nasıl anlaşılır? Hastalığın ilerlemesi sonrasında ise aşağıdaki belirtiler görülebilir:

  • Halsizlik ve yorgunluk,
  • Sağlıklı olmayan bir yemek sonrasında (ağır ya da basit şeker içeren yiyecekler içeren) ağırlık ve uyku hali,
  • Göz kararması,
  • Titreme,
  • Açlık,
  • Karaciğer yağlanması,
  • Dikkat bozukluğu,
  • Soğuk terleme,
  • Yüksek tansiyon,
  • Kilo artışı ve özellikle göbek yağlarındaki artış,
  • Kan yağlarında yükselme,
  • Trigliserid yüksekliği,
  • Yemek sonrası baygınlık hissi,
  • Şeker yeme krizi,
  • Yüksek kolesterol,
  • Vücut kitle indeksi değerinin 30 üzerinde olması,
  • Erkeklerde bel çevresinin 101 cm’den, kadınlarda ise bu değerin 87,5 cm üzerinde olması,

İnsülin direncinin yukarıda verilen bulguları daha çok metabolik sendrom ile ilgilidir. Yani kan yağlarının yükselmesi ile kalp rahatsızlıkları da ortaya çıkabilir.

  • Kan testi sonucunda yüksek insülin seviyesi,
  • Karaciğer ve pankreasta yağlanma,
  • Yüksek düzeydeki iltihap miktarları,

ile kişide insülin direnci geliştiğine delalet edebilir. Peki ama insülin direncini tetikleyen nedenler nelerdir?

İnsülin Direnci Neden Oluşur?

Yapılan araştırmalar insülin direncinin nasıl ve hangi sebeplerle oluştuğunu ortaya koyma açısından pek yeterli değil gibi gözüküyor. Ancak bazı faktörlerin insülin direncine neden olduğu bazı çalışmalarla belirlenmeye çalışılmaktadır. Uzmanların üzerinde düşündüğü insülin direnci nedenleri aşağıda listelenmiştir:

    • Aşırı şişmanlık durumu ve obezite
    • Beslenme bozuklukları, dengesiz beslenme ve aşırı kalori alımı
    • Yüksek kalorili, yüksek karbonhidratlı ya da basit şeker içeren beslenme düzeni
    • Hareketsiz yaşam tarzı ve teknoloji bağımlılığı
    • Vücut geliştirmek ve kas yapmak için anabolik steroid kullanımı
    • Aşırı stres ve mutsuzluk durumları

İnsülin Direncinin Zararları

Kandaki fazla şeker hücrelerin gösterdiği direnç nedeniyle insülin salgılansa bile hücrelere geçemez. Yine bu direnç nedeniyle insülin vücutta depolanır. Böylece kilo almak kolaylaşır, karaciğer yağlanır ve kalp rahatsızlıkları ortaya çıkabilir.

Oluşan direnç nedeniyle hücrelere şeker giremediği için beyine insülin salgıla sinyalinin gitmesiyle daha fazla insülin salgılanır. Aşırı salınan bu hormon pankreasın dengesini bozar ve yıpratır. Öyle bir an gelebilir ki görevini yapamaz hale geldiği için pankreas yetmezliği ve diyabet ortaya çıkabilir.

Yukarıda belirtilen zararlar dışında insülin direnci belirtileri ile kendini gösterebilir.

İnsülin Direnci Nasıl Teşhis Edilir?

Öncelikle insüline karşı bir direnci gelişip gelişmediğine bir uzman karar verebilir. O nedenle dahiliye uzmanı ya da endokrinoloji uzmanı tarafından muayene edilmeniz gerekiyor. Yukarıda bahsedilen belirtiler değerlendirilerek bazı ölçümler ve testler yapılabilir.

  • Bel çevresi ölçümü (Kadınlarda 87 cm altı, erkeklerde 101 cm altı olmalıdır.)
  • Açlık kan şekeri (Erkek ya da kadın 110 mg/dl altında olmalıdır.)
  • HDL yani iyi kolesterol değerleri (Erkeklerde 40 mg/dl, kadınlarda ise 50 mg/dl üzerinde olmalıdır.)
  • Trigliserid değerleri (Erkek ya da kadın 149 altında olmalıdır.)
  • (Sistolik) Maksimum kan basıncı (Erkek ya da kadın 130 mmHg altında olmalıdır.)
  • (Diyastolik) Minumum kan basıncı (Erkek ya da kadın 130 mmHg altında olmalıdır.)
  • Vücut kitle indeksi ise normal değerlerde olmalıdır.

Yukarıdaki tüm faktörler bağlamında bir değerlendirme yapılarak insülin direncine sahip olup olmadığınız ortaya konabilir.

İnsülin direnci nasıl hesaplanır?

Kalitelibeslenme.com sizin için bir insülin direnci testi geliştirdi. Aşağıda bazı sorular yer alıyor. Bu sorulara cevap vererek hücrelerinizin bu dirence sahip olup olmadığı hakkında bir fikir sahibi olabilirsiniz.

İşte insülin direnci testi soruları:

  1. Gün içinde kola ya da hazır meyve suyu içiyor musunuz?
  2. Gün içinde cips ya da patlamış mısır yer misiniz?
  3. Bel bölgesinde yağlanma var mı?
  4. Göbek bölgesinde yağlanma var mı?
  5. Hareketsiz bir yaşamın var mı?
  6. Trigliserid değerin normalin üzerinde mi?
  7. Kolesterolün yüksek mi?
  8. Açlık kan şekerin normalden yüksek mi?
  9. Yemeklerden sonra uyku hali oluyor mu?
  10. Yemeklerden sonra halsizlik oluyor mu?
  11. Yemek yedikten bir müddet sonra baş ağrısı oluyor mu?
  12. Kilo vermekte zorlanıyor musun?
  13. Şekerli gıdalar ya da tatlılar yemeyi istiyor musun?
  14. Vücut kitle indeksin 30’un üzerinde mi?
  15. Dikkat dağınıklığı sorununuz var mı?
  16. Tansiyonun normalden daha mı yüksek?
  17. Midende sürekli kazınma hissi var mı?
  18. Koltuk altında ya da kasık bölgende esmerleşme var mı?
  19. İyi kolesterol düzeyin normal değerinden daha mı düşük?
  20. Yemek yedikten sonra soğuk terleme ya da titreme hissi oluşuyor mu?

İnsülin direnci ile ilgili sizin için hazırladığımız bu sorulara “Evet” ya da “Hayır” olarak cevap verilebiliyor. Eğer bu ölçeği okuyup cevapladığınızda evet sayısı ne kadar çoksa insülin direnci riski o kadar fazla demektir ve hemen endokrinoloji ya da dahiliye uzmanı ile görüşüp muayene olmanız erken teşhis için hayati öneme sahiptir.

Eğer evet sayısı 10’dan fazlaysa risk değeriniz yüksektir. Sizin için hazırladığımız bu ölçeği çözerek insülin direnci nasıl hesaplanır öğrenmiş oluyorsunuz. Ancak bu tıbbi olarak kesin bir yöntem değildir. Bu testi çözerek kesin bilgiye ulaşmanız mümkün değildir. Yapmanız gereken tam teşekküllü bir hastanede muayene olmaktır.

İnsülin Direnci Testi

Hücrelerin insüline karşı geliştirdikleri direnci teşhis etmek için yukarıdaki sorular size doktor tarafından sorulur ve verdiğiniz cevaplar değerlendirilir. Ancak bunlarla insülin direnci vardır demek bilimsel açıdan tahminden öteye geçemez. İşte bu durumda devreye HOMA adı verilen insülin direnci testi girer.

HOMA testi nasıl yapılır ve ne gerekir? Öncelikle yaklaşık 9 saatlik bir açlık sonrasında kan şekeriniz ve insülin düzeyi ölçülür. Bu iki değer birbiri çarpıldıktan sonra 405’e bölünür. Ortaya çıkan değer HOMA-IR değeri olarak bilinir. HOMA-IR ise insülin direnci düzeyi hakkında bilgi verir. Peki insülin direnci kaç olmalıdır? İşte cevabı:

HOMA-IR > 2,5  ise yani bulunan değer 2,5 üzerinde ise hücrelerinizin insüline karşı direnç gösteriyordur ve insülin direnci olduğundan bahsedilir. Özellikle diyabet hastalarında değerin ölçülmesi tedavinin doğru olması açısından önemlidir.

Sağlıklı bir insanda insülin direnci değerleri 2,5 altında olmalıdır.

İnsülin Direnci Tedavisi

Bu bölümde insülin direnci nasıl kırılır, insülin direnci tedavisinden kullanılan ilaçlar, insülin direnci bitkisel tedavisi, İbrahim Saraçoğlu’nun bu konudaki önerileri, insülin direnci diyeti nasıl olur konularına odaklanacağız.

İnsülin Direnci Nasıl Kırılır?

İlk yapılması gereken sağlıklı beslenme hakkında bilinçlenmektir. Kişi  ne kadar sağlıklı beslenirse insülin direnci de o ölçüde kırılır. O nedenle Türkiye’nin en kapsamlı sağlıklı beslenme önerileri rehberine bakabilirsiniz.

İnsülin direnci tedavisinin başarılı olmasında beslenme, egzersiz ve takviye kullanımı önemli etkilere sahiptir. Bu faktörlerle ilgili araştırma sonuçlarından faydalanarak insülin direnci kırılabilir. Peki insülin direncini kırmak için neler yapılabilir ve direnç tedavisi nasıl olmalıdır? İşte kesin çözüm:

    • Bilgisayar, cep telefonu, televizyon gibi teknoloji araçlardan uzak durmalısınız. Zira bu araçlar uzun süre hareketsiz kalmanıza neden olabilir.
    • Spor salonuna yazılarak düzenli spor ve egzersiz yapabilirsiniz.
    • Hareketsiz bir yaşam tarzınız varsa yemek sonralarında 30 dakika yürüyüş yapabileceğiniz gibi,  1 saat spor salonunda yüzebilirsiniz.
    • Gıdalardaki protein oranlarına dikkat ederek protein oranı yüksek besinlerle beslenebilirsiniz. Bununla ilgili olarak yüksek proteinli besinler ile ilgili makalemizi okuyabilirsiniz.
    • 2014 yılında yapılan bir araştırmanın raporunda, proteinli gıdalarla beslenmenin ve düşük karbonhidrat diyetinin trigliseridi azalttığı, iyi kolesterolü artırdığı, hipertansiyonun ciddiyetini hafiflettiği ve insülin direncini kırabildiği (1) belirtilmiştir.
    • Paketlenmiş gıdalardan uzak durmalısınız. Örneğin bisküvi, çikolata, patlamış mısır, gofret gibi hazır yiyecekler aşırı şeker ve karbonhidrat içerdikleri için insülin dengesini bozarlar ve dirence neden olabilirler.
    • Stresi yenmelisiniz. Sizi mutsuz eden insanlara mesafe koyabilirsiniz, boş kalmak insanı depresyona sürükler, kendinize hoş vakit geçireceğiniz bir uğraş bulabilirsiniz. Spor, tiyatro, sinema, kitap okuma, internet vs.
    • Aşırı kilonuz varsa hemen diyetisyene gidin ve sizin için hazırlanış özel bir sağlıklı beslenme listesi takip edin.
    • Margarin, patates kızartması, cips, kraker, bisküvi, poğaça, kek ve kurabiye gibi trans yağ içeren besinlerden uzak durmalısınız. Bu yiyecekler ayrıca iyi kolesterolü düşürürken, kötü kolesterolü yükselten gıdalardır.
    • Hayvansal yağlar ise dengeli tüketilmelidir ve aşırıya kaçmamalıdır.
    • Portakal, şeftali, havuç, greyfurt, armut, tam tahıllı ürünler, kuru erik, baklagiller, bezelye, nohut ve özellikle sebze gibi lifli yiyecekler artırılmalıdır.
    • İnsülin direncini kırmak için glikoz içeren gıdalardan uzak durulmalıdır. Beyaz ekmek, karpuz, mısır cipsi, hamur işleri, pirinç ve patates ise sınırlandırılmalıdır.
    • Çaya şeker atıyorsanız ya çayı bırakın ya da şekersiz için.
    • Sabahları protein açısından zengin, geç acıktıran yiyecekler tüketebilirsiniz. Örneğin tereyağlı omlet, suda pişmiş yumurta, lor peyniri, tuzsuz zeytin, yeşil çay ve 1-2 dilim tam buğday ekmeği tüketilebilir. Ancak bal, pekmez gibi yiyecekler insülinin fırlamasına neden olur. O nedenle glisemik indeks diyeti yaparak bu dertten kurtulabilirsiniz ya da direnci kırabilirsiniz.
    • Özetle insülin direncine iyi gelen besinler glisemik indeksi düşük besinlerdir. Başka bir ifade ile kan şekerini birden yükselten gıdalar yerine kana daha yavaş karışan ve kan şekerini nispeten daha yavaş yükselten gıdalar tercih edilmelidir.
    • Alkol ve sigara kesinlikle kullanılmamalıdır. Hatta etrafınızdan biri sigara içerken siz de aynı ortamda nefes alıyorsanız yine insülin direnci oluşabilir.
    • İnsülin direncini kırmak için bitkisel çözüm olarak bazı bitkisel takviyeler kullanılabilir. Özellikle kırmızı portakal normal portakala göre 4 kat daha fazla  C vitamini içerir ve kötü kolesterolü azaltır. Kırmızı portakal dışında yeşil çay ve deniz yosunu takviyesi de insülin direncini azaltabilir.
    • İnsülin direncinin yüksek olması durumunda bazı besin takviyelerinin kullanılması önerilebilir. Bu takviyelerin başında balık yağı, C ve E vitamini takviyeleri gelmektedir. Özellikle EPA VE DHA içeren omega takviyeleri damarları açarak trigliseridi azaltabilir.
    • İnsülin direncini kırmak için kullanılan diğer besin takviyeleri ise çinko takviyesi, D vitamini takviyesi, glukomannan ve koenzim Q10 takviyesidir.

İnsülin Direnci Diyeti Nasıl Olmalıdır?

Öğün atlamaya olanak tanımayan, glisemik indeks değerleri düşük, karbonhidrat ve şeker açısından fakir ve protein oranı yüksek gıdalardan oluşan bir beslenme diyeti insülin direncini kırmak için çok faydalı olur. Ancak bu programın bir diyetisyen tarafından size özel olarak hazırlanması gerektiğini unutmayın lütfen. İnsülin direnci diyetinin ayrıntılarını öğrenmek için en iyi sağlıklı beslenme listesi rehberine bakabilirsiniz.

Bu makalede insülin direnci nedir ve nasıl oluşur açıkladıktan sonra insülin direncinin belirtileri ve nedenlerini öğrendiniz. Ayrıca insülin direnci tedavisi nasıldır ve insülin direnci nasıl kırılır sorularının cevaplarını ayrıntılı bir şekilde inceleme olanağınız oldu.

Bir yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu etiketleri kullanabilirsiniz. HTML :

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>